جناب دکتر طباطبایی عزیز، درود بر شما. اعتدال در شکل‌گیری هر فرآیند و فعالیتی اساس پیشرفت است. نه آن بزرگواری که با 48 سال سابقه همچنان مایل است تا 50 سال به فعالیت در دانشگاه ادامه دهد، کار نیکویی می کند و نه آنانی که بدون داشتن دلیل قانع کننده‌ای قبل از موعد و در سنین میان‌سالی به فعالیت خود در دانشگاه خاتمه می‌دهند. البته مقصر اصلی فضای موجود، افراد و نهادهایی هستند که در سطح کلان در راستای منافع کوتاه‌مدت فردی و گروهی و بدون در نظر گرفتن مصالح کلی و بلندمدت ایران عزیز، سیاست‌ها و شیوه‌هایی را برمی‌گزینند که عدم تعادل‌های اقتصادی و اجتماعی در کشور تشدید شود و در نتیجه برخی از همکاران را ناگزیر به گرفتن تصمیماتی می کنند که بر خلاف میل باطنی آن‌هاست.
واکنش به نظرات دیگران
جناب آقای دکتر شاهنوشی بزرگوار، به عنوان یک شهروند ایرانی، در حد اطلاعات کمی که در اختیار امثال من قرار می‌گیرد، به گمانم یک محور مهم تصمیم برای رشد جمعیت، نگرانی از جنس "توسعه" نیست. شما که استاد من در مسایل اقتصادی هستید بهتر می‌دانید که فقط در شرایط متعارف اقتصادی، افزایش متوازن جمعیت می‌تواند به رشد اقتصادی، و نه توسعه ملی، کمک کند. علاوه بر این، در ۲۵ سال گذشته، بیشترین نرخ رشد اقتصادی در کشورهای توسعه یافته با نرخ پایین افزایش جمعیت مشاهده شده است. من تحت تاثیر وجه کمتر پیدای محدود کردن غربالگری جنین که توسط یک معلم دلسوز بازنشسته کودکان خاص، مطرح شده بود، از اعضای تالار مدد خواسته بودم. طبیعتا استادانی چون شما، می توانند ابعاد اقتصادی آن را موشکافانه بررسی و با هدف تاثیر مفروض، به آگاهی مقامات تصمیم گیرنده برسانند.
جناب آقای دکتر آهنچیان عزیز، با درود مجدد و سپاس فراوان از لطف جنابعالی؛ در باره آثار سیاست افزایش جمعیت، اینجانب که بدون شکسته نفسی‌های تصعنی، واقعا از بضاعت علمی ناچیزی برخوردارم، از سال 1391 به اشکال مختلف نقدهای زیادی را از منظر کارشناسی به تبعات این سیاست بیان داشتم و از زوایای مختلف به موضوع نگاه کردم. در تمام این مدت بر دو نکته تاکید نمودم: اول اینکه تمام ادله‌ای که در باب بحران کاهش جمعیت مطرح می‌شود بدون پشتوانه علمی است و فاقد اعتبار است و در صورتی که اقتصاد کشور روند عادی خود را بدست آورد و افراد در سن منطقی ازدواج کنند و فقط دو فرزند داشته باشند، ما رشد جمعیت حداقل ۱.۵ درصدی خواهیم داشت و دوم اینکه رشد جمعیت با توجه به محدودیت ظرفیت زیستی کشور، پیامدها و تبعات زیانباری برای کشور خواهد داشت. آنچه جنابعالی فرمودید کاملا درست است، با این سطح از پیشرفت تکنولوژی در ابعاد مختلف زندگی بشر، باید بر کیفیت جمعیت متمرکز بود نه بر کمیت آن. پیش از این اشاره کرده‌ام که انتظار می‌رفت و همچنان انتظار می‌رود شخصیت‌های علمی کشور به طور شفاف و با نگاه کارشناسی و بدور از تمایلات سیاسی به تبیین علمی سیاست افزایش جمعیت بپردازند.
در اخبار آمده بود که غربالگری جنین در ایران دشوار یا غیرممکن شد. دلیل این تصمیم دولت را به سرعت دادن به رشد جمعیت نسبت داده‌اند. یکی از معلمان بازنشسته آموزش کودکان استثنایی، که او را می‌شناسم، در این باره به زاویه کمتر دیده شده‌ای اشاره کرده بود که در زیر به اشتراک می‌گذارم. امیدوارم کسی از اعضای کانال اگر دستش به مقامات می‌رسد، توجه دولتمردان را به چنین زوایای تصمیمشان تذکر دهد.
من حدود سی سال در مدارس استثنایی کار کرده‌ام و با کودکان کم توان ذهنی، کودکان معلول، کودکان سندروم داون، کودکان معلول جسمی-حرکتی، کودکان نیمه بینا، کودکان ناشنوا، کودکان اتیسم، کودکان اختلالات یادگیری و ... آشنا هستم. به اقتضای حرفه‌ام همانقدر که با این کودکان در ارتباط بوده‌ام، با والدین و پدران و مادران و خواهران و برادران آن‌ها نیز ارتباط تنگاتنگ داشته‌ام. دیده‌ام پدران و مادرانی که تمام زندگی و عمر و جوانی و انرژی و وقت و پول خود را صرف درمان و تربیت و آموزش فرزند معلولشان کرده اند، با این وجود به جرات می توانم بگویم بزرگترین و سخت‌ترین چالش برای یک خانواده، داشتن فرزند معلول است. وجود این کودکان سرنوشت و زندگی همه افراد خانواده را تحت الشعاع قرار داده و همه را درگیر می‌کند. از مادران جوانی که وجود چنین کودکانی خارج از حد تحملشان بوده و دست به خودکشی زده‌اند، تا پدرانی که خانواده را رها کرده و رفته‌اند، از مادرانی که افسرده و بیمار در آسایشگاه‌ها بستری شده‌اند، تا پدرانی که از پس هزینه‌های سنگین درمان کودکشان برنیامده و آلوده به اعتیاد و خلاف گشته‌اند، از دختران و پسران جوانی که به خاطر داشتن برادر یا خواهری با معلولیت ژنتیکی، مطرود شده و از ازدواج و تشکیل خانواده محروم شده‌اند، تا خواهران و برادرانی که از خانه و خانواده فرار کرده‌اند. حالا در راستای سیاست‌های افزایش جمعیت، وزارت بهداشت مجوز ورود و تولید کیت‌های غربالگری سه ماهه اول بارداری برای تشخیص بیماری‌ها و ناهنجاری‌های ژنتیکی جنین را لغو کرده است تا مبادا از به دنیا آمدن کودکان جلوگیری شود. اما با این سیاست فقط جمعیت افزایش پیدا نمی‌کند، بلکه افزایش افسردگی، خودکشی، اعتیاد و طلاق و هزینه‌های سنگین دارو و درمان و آموزش و ... را هم به دنبال خواهد داشت.
جناب آقای دکتر آهنچیان عزیز، درود بر شما؛ اگرچه فرمانده بسیج تنها ازدواج آسان و فرزندآوری را دو بحران کشور دانسته و گفته هیچ بحران دیگری در کشور وجود ندارد و همانگونه که دو روز قبل اشاره کردم با این نوع نگاه جایی برای تحلیل علمی و مبتنی بر واقعیات از جمله تحلیل سنجیده شما باقی نمی ماند؛ با این وجود باز هم برای چند دهمین بار تکرار می‌کنم سیاست‌های فعلی افزایش جمعیت از ده سال آینده آثار ویرانگر خود را در حوزه‌های مختلف بروز خواهد داد و کشور علاوه بر آنکه با مشکلات متعددی در زمینه‌های مختلف مواجه خواهد شد، شاهد یک جمعیت زیاد و با کیفیت پایین خواهیم بود. بر فرض محال که کشور با بحران کاهش جمعیت مواجه است که مطلقا اینگونه نیست، راه درست و منطقی افزایش جمعیت دادن امکانات زندگی به پسران و دختران مجرد بالای سی سال است که می توانند ۵ میلیون خانواده جدید تشکیل دهند، نه اینکه مفاد قانون فاجعه‌بار جوانی جمعیت را اجرا کنند و غربالگری را حذف نمایند و زمینه کودک همسری را فراهم نمایند.
غلامرضا سلیمانی، رئیس سازمان بسیج مستضعفین ایران گفته است که غیر از دو موضوع «فرزندآوری و ازدواج آسان بحران دیگری در ایران نداریم.» او گفته است که طرح‌هایی در دو موضوع فرزندآوری و ازدواج آسان تعریف شده است. او بحران جمعیتی در ایران را «ناشی از نقشه دشمن» دانسته و افزوده که طرح کاهش جمعیت ایران طی یک برنامه چندین ساله متاثر از سازمان‌های بین‌المللی در ایران اجرا شده است. او گفته است که رفع این مشکل «بازهم به دست گروه‌های جهادی است و با طرح‌هایی همچون ازدواج آسان و فرزندآوری قابل حل است.» آقای سلیمانی خواستار کاهش سن ازدواج شده و گفته است که از سویی دیگر ساخت منازل ارزان و کم ودیعه برای زوج‌های جوان و سایر طرح‌های سازنده از دیگر راه حل هاست و افزوده باید کوشید تابحرانی جوانی جمعیت حل شود.
درود. با این نوع نگاه به مسایل کشور توسط کارگزاران نظام حمکرانی، تحلیل علمی و مبتنی بر واقعیت‌های جامعه چه معنی خواهد داشت؟
انعطاف پذیری همراه با آگاهی جامعه در مرحله ای از بلوغ رسیده، هرگونه خشونت و تندروی در آن حل خواهد شد. انرژی مهاری و خشونت، توان توقف تغییرات در جامعه سیال را نخواهد داشت و بالعکس با واکنش پر انرژی دیگری روبرو خواهد شد. افکار، عقاید، رفتار، خواسته ها و ... در جامعه، همیشه سیال هستند و هیچ نیروی مهاری و قهری، توان مقابله با تغییرات اجتماعی را نخواهد داشت. هر چند باورش سخت باشد.
درود بر شما آقای دکتر شاهسونی عزیز؛ بر این باورم موفقیت طالبان در تشدید محدودیت‌های اجتماعی بر زنان در افغانستان، بر تشویق بخشی از بدنه موثر در حاکمیت در ایجاد و اطمینان از موفقیت تشدید برخی محدودیت‌ها بر زنان در ایران نیز بی تاثیر نمی باشد. اگرچه همانگونه که جنابعالی اشاره کردید، جامعه ایران از ماهیت متنوع و پویایی برخوردار شده است.