01/20 1399

آثار و تبعات شیوع ویروس کرونا بر اقتصاد جهان

یکی از دستاوردهای غیر قابل انکار پیشرفت های تکنولوژیک از جمله در حوزه فن آوری اطلاعات در دهه های اخیر، افزایش انعطاف پذیری ساختار اقتصاد کشورهای جهان است. این انعطاف پذیری در طی سه دهه اخیر در مقایسه با سه دهه قبل از آن به طور مشخص دوره رکودهای اقتصادی را کاهش داده و همچنین از وقوع فراگیر رکود اقتصادی تا حدی کاسته است.
بدون شک گسترس ویروس کرونا تاثیر منفی زیادی بر اقتصاد جهانی وارد کرده است و از هر زاویه ای تحلیل کنیم نمی توان آثار منفی آن را کم اهمیت جلوه داده و ناچیز بپنداریم.

مهمترین بخشی که از شیوع کرونا آسیب جدی دیده، بخش خدمات است، به ویژه در حوزه گردشگری و حمل و نقل هوایی. اگرچه بیشتر زیر بخش های خدمات با رکود مواجه شده اند و طبعا بر افزایش بیکاری نیز تاثیر گذاشته اند، با این وجود بعضی از زیر بخش ها از جمله حوزه بهداشت و درمان و خدمات و فعالیت های اینترنتی و آنلاین، رونق چشمگیری داشته اند که به مقداری رکود سایر زیر بخش ها را در بخش خدمات جبران کرده اند. بخش صنعت هم البته با شدت کمتری نسبت به خدمات دچار آسیب شده است، ولی به دلیل امکان جایگزینی خطوط تولید در برخی از فعالیت های صنعتی و نیز افزایش تولیدات مورد نیاز برخی از زیر بخش ها از جمله در حوزه بهداشت و درمان و تا حدودی صنایع غذایی، به طور طبیعی آسیب این بخش از بخش خدمات کمتر بوده است

بخشی که کمترین آسیب را در نتیجه گسترش ویروس کرونا داشته، بخش کشاورزی است. البته نباید نادیده گرفت که قسمت قابل ملاحظه ای از تولیدات کشاورزی در فعالیت های خدماتی از جمله رستوران ها و فعالیت های حوزه گردشگری مورد استفاده قرار می گیرند که طبعا با کاهش تقاضای شدیدی مواجه شده اند، ولی از طرف دیگر چون تقاضا برای استفاده از محصولات کشاورزی در منازل افزایش محسوسی داشته، قطعا آسیب وارده بر بخش کشاورزی به مراتب نسبت به دو بخش اقتصادی دیگر کمتر است.

با ارایه این تصویر مختصر از شرایط حاکم بر بخش های اقتصادی در نتیجه گسترش ویروس کرونا، پیش بینی تاثیر این ویروس بر اقتصاد جهانی چه خواهد بود؟ این سوال را می توان از دو نگاه خوشبینانه و بدبینانه پاسخ داد. در نگاه خوشبینانه که امید نسبتا فراوانی می رود که اینگونه باشد، اگر تا پایان این ماه یعنی تا اواخر آوریل یا حداکثر اوایل ماه می، از سرعت گسترش ویروس کرونا کاسته شده و روند آن کند شود، به گونه ای که زندگی روز مره مردم به ویژه در کشورهای عمده در گیر با این ویروس به روال عادی برگردد، به دلایل زیر، آثار منفی این ویروس بر اقتصاد جهانی زود گذر خواهد بود و موجب رکود عمیق و فراگیر در اقتصاد جهانی نخواهد شد:
1- با شیوع کرونا به ویژه در کشورهای پیشرفته که بازارهای عمده مالی را در خود جای داده اند، دولت ها، ارقام قابل ملاحظه ای را برای تحرک طرف تقاضای اقتصاد و تامین هزینه های مقابله با ویروس کرونا در نظر گرفته اند. برای مثال آلمان به میزان ۱۸درصد و آمریکا به میزان ۱۰ درصد تولید ناخالص ملی خود را برای جبران زیان های اقتصادی حاصل از این ویروس اختصاص داده اند. ‌سایر کشورها از جمله ایران هم درصد قابل ملاحظه ای از منابع مالی خود را برای مواجهه با این معضل تخصیص داده اند. تخصیص این ارقام توسط دولت ها در طول دهه های اخیر برای حوادثی از این قبیل در نوع خود بی سابقه بوده است. این اقدام دولت ها تاحد قابل قبولی جبران کاهش سایر مولفه های طرف تقاضای اقتصاد را خواهد نمود.
2- از آنجا که تعداد زیادی از کشورهای درگیر با ویروس کرونا با توجه به ماهیت بازار کار در کشور خود، سعی نموده اند برای نیروی کار شاغل وضعیت پایداری را فراهم سازند و شیب نرخ رشد بیکاری را آهسته کنند و یا اینکه به نوعی درصد قابل ملاحظه ای از درآمد نیروی کار بیکار شده را تضمین نمایند، به دلیل محدودیت های خرید در این ایام، تقاضای انباشته شده ای در تعداد زیادی از خانوارها شکل گرفته که با پایان این بحران این تقاضا در بازار بروز خواهد نمود. همچنین از آنجا که زمان تحقق فرض خوشبینانه، اواخر فصل بهار و اوایل فصل تابستان است که آغاز مسافرت های تفریحی خواهد بود، بر میزان تقاضا به میزان چشمگیری افزوده می شود.
3- اگرچه نه در حد مطلوب ولی در حد قابل پذیرشی از جمله در ایران اقداماتی برای حمایت از فعالیت های بنگاه های کوچک اقتصادی در حال انجام است که این به نوبه خود می تواند به ثبات شرایط در وضعیت فعلی کمک نماید.
به این دلایل به نظر می رسد در حالت تحقق فرض خوشبینانه، ما شاهد تداوم و عمیقتر شدن رکود در اقتصاد جهانی نباشیم. ضمن آنکه به دلیل پناسیل موجود در طرف عرضه اقتصاد که تا ماه آینده آسیب جدی نخواهد دید، شاهد تورم لجام گسیخته ای نیز نخواهیم بود. البته اگر فرض بدبینانه محقق شود و ویروس کرونا با شیب مثبت به شیوع خود در سطح جهان ادامه دهد، به دلایل مختلف باید شاهد رکود در اقتصاد جهانی برای مدت نسبتا طولانی باشیم که به دلیل تمایل به تحقق فرض خوشبینانه، از بیان آن در حال حاضر صرف نظر می شود.