مصاحبه با ایسنا 1389/2/17
واسطه در هر نظام اقتصادی اساس پذیرفته شدهای دارد چرا که تولید کننده نمیتواند در بسیاری موارد توزیع کننده باشد و این یک قاعده کلی است، به ویژه در بخش کشاورزی ما، تولیدکنندگان نمیتوانند خود توزیع کننده باشند و بنابراین باید یک سیستم بازاررسانی وجود داشته باشد، اما در حال حاضر این سیستم بازاررسانی از یک مکانیسم سنتی پیروی میکند.
دکتر ناصر شاهنوشی ـ یک متخصص اقتصاد کشاورزی ـ در گفتوگو با خبرنگار کشاورزی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) اظهار کرد:سیستم بازاررسانی در تمام دنیا از جمله در ایران وجود دارد اما این سیستم بازاررسانی در ارتباط با محصولات کشاورزی از یک مکانیسم سنتی پیروی میکند که برخلاف محصولات صنعتی نتوانسته خود را با شرایط روز منطبق کند و نسبت به دهههای قبل صرفا تسهیلاتی در زمینه حملونقل و بستهبندی ایجاد کرده و سیستم بازاررسانی هنوز همان سیستم سنتی قبل است.
به گفته او این سیستم در بسیاری موارد با توجه به تعداد افرادی که به سهولت میتوانند کسب درآمد کنند، عملا فضای خوبی برای جذب و افزایش واسطهها ایجاد کرده است، بدون اینکه بتوانند ارزش افزوده قابل ملاحظهای را بر روی تولید ایجاد کنند.
وی ادامه داد: در حاشیه بازاریابی یک اصل پذیرفته وجود دارد که از زمانی که محصول از تولیدکننده به دست مصرف کننده میرسد میتواند تغییراتی بر روی آن اعمال و تسهیلاتی برای رسیدن کالا به دست مردم انجام شود که از آن تحت عنوان حاشیه بازاریابی یاد میشود، اما در مورد محصولات کشاورزی اساسا کار جدی انجام نمیشود و صرفا واسطهها وارد سیستم میشوند بدون این که نقشی داشته باشند و تاثیر مثبتی بر روی فرآیند تولید محصولات ایجاد کنند و صرفا قیمتها را افزایش میدهند.
شاهنوشی با بیان اینکه اساس واسطه قابل قبول است، در عین حال گفت: به لحاظ اینکه سیستم کنونی سنتی است، قدرت جذب واسطههای بیشتری دارد و عملا کارآیی سیستم بازاررسانی محصولات کشاورزی به گونهای که بتواند تولید به ارزانترین قیمت ممکن به دست مصرفکننده برسد را از بین برده است.
وی یادآور شد: در حال حاضر سیستم بازاررسانی محصولات کشاورزی در ایران جزو معیوبترین سیستمهای بازاررسانی محصولات است. در حالی که در صنعت وضعیت ما به مراتب بهتر است.
وی افزود: به دلیل سهلالوصول بودن و نیاز کم به سرمایهگذاری عمده، به راحتی واسطهها وارد سیستم کشاورزی میشوند بدون اینکه هزینهای را متقبل شوند و عملا در حال حاضر محصولاتی که وارد میدان میشوند تا به دست مغازهها برسند، چندین دست از سوی واسطهها معامله میشود و قیمتها را افزایش میدهند و یک حاشیه بازاریابی کاذبی را ایجاد میکنند.
شاهنوشی تصریح کرد: بهترین راه برای کاهش نقش منفی واسطهها این است که سیستمهای بازاررسانی رقیبی را در سیستمهای سنتی ایجاد کنیم، یعنی بتوانیم با استفاده از امکانات تکنولوژیک، ارتباطات پیشرفتهای را در واحدهای روستایی، دهستانها و بازار محصولات ایجاد کنیم.
وی ادامه داد: در ایران نمیتوان این سیستم سنتی را از بین برد و تخریب کرد، مگر اینکه در کنار آن سیستمهای جدیدی تعبیه شوند که قابل رقابت باشند تا عملا در تصحیح مکانیسم واسطهها تاثیرگذار باشد.
وی با بیان اینکه باید فاصله تولید تا مصرف کم شود، گفت: باید سیستمهای بازاررسانی که بتواند فاصله بین تولید تا مصرف را کم کند ایجاد شود. این بزرگترین خدمتی است که میتوان به تولید و مصرف کرد، یعنی هم مصرف کننده قیمت بالایی پرداخت نکند و هم تولید کننده سود کافی را ببرد. چرا که این مقدار حاشیه بین تولید کننده و مصرف کننده غیر منطقی است و راه آن سیستمهای جایگزین و رقیب است.
شاهنوشی همچنین گفت: هدفمندکردن یارانهها به لحاظ این که قیمت محصولات کشاورزی افزایش پیدا میکند، انگیزه واردات را نیز افزایش میدهد و این میتواند فضای جدیدی را برای واسطهها ایجاد کند.
وی خاطرنشان کرد: مشکلات بخش کشاورزی و واسطهها فقط با صرف نگاه به این بخش حل نمیشود. چرا که برخی مشکلات ساختاری است و زمانی که بحث اشتغال در جامعه با مشکل مواجه باشد، خودبهخود نیروهایی که تمایل به شغل دارند را به این سمت و سو میبرد و طبیعتا هر بازاری که سهلالوصولتر باشد که بتوانند ممری برای درآمد داشته باشند را ایجاد میکند. بنابراین حل مشکل واسطهها به اشتغال و مشکل اشتغال به سرمایهگذاری برمیگردد.
این متخصص اقتصاد کشاورزی با بیان اینکه نگاه کلان به اشتغال به حل منطقی مشکل واسطهها کمک میکند، افزود: اینها کلاف به هم پیوستهای هستند که باید به صورت یک سیستم به آنها نگاه شود. افزایش واسطهها به این دلیل است که مفر و راهی پیدا میشود که میتوانند به سهولت درآمد کسب کنند و دارای شغل شوند.
