سلام آقای دکتر
باتوجه به آنکه شما در زمینه آبهای مجازی در بخش کشاورزی کشور صاحب نظر هستید میخواستم نظرتون را در این موضوع بدونم.
درود بر خانم دکتر زارعی بزرگوار.
همانگونه که مستحضرید، مفهوم «آب مجازی» (Virtual Water) نخستین بار در دهه ۱۹۹۰ میلادی توسط دکتر تونی آلن، استاد جغرافیای دانشگاه کینگز کالج لندن، مطرح شد. از آنجا که این موضوع در ابتدا برایم جذاب به نظر رسید، پایاننامه کارشناسی ارشد آقای دکتر محمدیان را به موضوع «مبادله آب مجازی» سوق دادم؛ چرا که منظور از مبادله آب، بیشتر مباحث درونکشوری است.
ایشان در این زمینه، پایاننامهای با بنیانی علمی و مستحکم تدوین کردند. پس از آن، یکی دو طرح پژوهشی و پایاننامه دیگر نیز درباره تجارت آب مجازی پیگیری نمودم. در جریان این مطالعات، به این جمعبندی رسیدم که «تجارت آب مجازی» مفهومی فراتر از نظریه مزیت نسبی مبتنی بر وفور منابع (هکشر-اوهلین) نیست. اما از آنجا که دکتر آلن تخصصی در اقتصاد نداشته و با مفاهیمی مانند مزیت نسبی آشنا نبودهاند، این عنوان را خلق کردهاند.
از همینرو، مفهوم «آب مجازی» چندان مورد استقبال اقتصاددانان قرار نگرفته است و بیشتر متخصصان حوزه آب به استفاده از این مفهوم علاقهمند هستند و آن را در مطالعات خود بهکار میبرند.
بر اساس نظریه مزیت نسبی مبتنی بر وفور منابع، هر کشوری باید محصولاتی را صادر کند که در تولید آنها دارای وفور منابع است و کالاهایی را وارد کند که نهادههای آنها در کشور کمیاب است. بنابراین، ایران نباید صادرکننده محصولات آببر باشد، بلکه باید این دسته از محصولات را وارد نماید. این همان مفهومی است که در تجارت آب مجازی بر آن تأکید میشود.
تکیه بر مفهوم آب مجازی میتواند معیار مناسبی برای اتخاذ سیاستهای تجاری باشد، هرچند که ایدهای نو محسوب نمیشود. البته در کشورهایی مانند ایران که دارای درآمدهای ارزی حاصل از نفت و سایر منابع هستند، میتوان از آب مجازی بهعنوان معیاری برای سیاستگذاری تجاری استفاده کرد. اما در کشورهایی که جز محصولات کشاورزی صادرات دیگری ندارند، تکیه صرف بر این سیاست ممکن است به گسترش فقر منجر شود.
